تبلیغات
ایران بهشت
ایران بهشت

شهر کاشان در حاشیه کویر در فاصله 220 کیلومتری جنوب شهر تهران و 86 کیلومتری جنوب شهر قم در استان اصفهان واقع است.

ناحیه‌ای که باغ فین در آن قرار گرفته‌است، به نام فین کوچک معروف بوده و موقعیت آن در جنوب غربی شهر کاشان می‌باشد. باغ تاریخی فین در منتهی‎الیه جنوب شرقی جاده فین (خیابان امیرکبیر) در شهر کاشان و در مجاورت مظهر چشمه تاریخی سلیمان قرار گرفته‌است.

باغشاه فین از گونه باغ قلعه‌های ایرانی است که به دلایل خاص خود بدین گونه و با چنین نظمی شکل گرفته‌است. چشمه سلیمانیه در جنوب باغ فین قرار گرفته است،آب آن زلال و دارای املاح زیادی است.


وجه تسمیه باغ فین یا باغ شاه
باغ شاه نه به این جهت كه باغ مخصوص شاه خاصی بوده بلكه كلمه شاه به معنی بزرگ است به خاطر اینكه وسعت باغ بسیار زیاد بوده حتی بیشتر ازاندازه كنونی ، به باغ شاه معروف شده است . كلمه فین هم به سه نقل قول ریشه یابی شده است :
1. كلمه فین معرب پین است و پین یك لغت فارسی باستان است به معنی پایانه ، چون این منطقه پایان شهر بوده به آن پین می گفته اند .
2. اقوام كاسپین كه از فلات سیبری به فلات مركزی آمدند درواقع 2 قوم بودند كاس ها و پین ها ، كه پین ها در همین منطقه ساكن شدند و كاس ها در كاشان .
3. كلمه فین كه از كلمه فینه گرفته شده كه فینه كلاه هایی بوده كه مردم این ناحیه بر سر می گذاشتند .


چشمه و سیستم آبرسانی
مهمترین ویژگی باغ سیستم آبرسانی و باغ آرایی منحصر به فرد آن است. آب باغ از چشمه ای تامین می شود به نام سلیمانیه كه هفت هزار سال قدمت دارد. آب چشمه دارای ویژگی هایی است كه برخی مانند یهودی ها آن را معجزه حضرت سلیمان می دانند كه البته این قضیه قابل اثبات نیست . از ویژگی های آب یكی میزان آن است كه اصلاً بستگی به بارندگی سالیانه و فصل پرباران و كم باران ندارد و دبی آب همیشه ثابت است حتی در سال های خشك سالی این میزان تغییر نمی كند . دبی آب حدود 360 لیتر در ثانیه است . دومین ویژگی آب دمای آن است كه در طول سال ثابت و روی 25 درجه است . در زمستان كه محیط سرد است آب گرم به نظر می رسد و در تابستان كه محیط گرم است آب خنك به نظر می رسد .


طراح سیستم ، ریاضی دان معروف قرن دهم و عصر صفوی ، غیاث الدین جمشید كاشانی است . ایشان دویست سال قبل از پاسكال از قانون اختلاف سطح استفاده كرده و از شیب طبیعی زمین بهره جسته است .


بخشهای مختلف بنا
الف) كوشك صفوی
این بنا در سال 1016 به دستور شاه عباس و به همت آقا خضر نهاوندی حاكم وقت كاشان ساخته شده است. این عمارت قبلاً 4 طبقه بوده كه دو طبقه فوقانی كه به شكل كلاه فرنگی بوده در زلزله سال 1192 ویران شده كه در زمان باز سازی طبقه سوم ساخته نشده. ارتفاع كنونی ساختمان 14 متر است.



 

 مصالح ساختمان شامل سنگ لاشه كه در پِیِ ساختمان استفاده شده و دیواره ها از خشت خام است. در قسمت ورودی نقاشی های كمرنگی دیده می شود كه این نقاشی ها به اتفاق نقاشی های داخل ساختمان اثر رضا مصور كاشی است كه وقتی شاه عباس نمونه كارهای ایشان را در باغ دید این شخص را به اصفهان برد كه به نقاشی های عالی قاپو و چهل ستون را در اصفهان انجام داد و درآنجا به رضا عباسی معروف شد .



 

كه این نقاشی ها در زمان زلزله و حمله افاغنه (1135 ه. ق ) آسیب دید كه در دوره قاجار روی نقاشی ها را با گچ پوشاندند كه برای نمونه قسمتی از آن از زیر گچ خارج شده . سقف آن به شكل دولایه بوده كه بین دولایه را هوا پوشانده سنگ مرمرهایی كه در ازاره ها استفاده شده از همان زمان صفویه است . كه این سنگ ها هنر سنگ تراشان آن زمان را ثابت می كند كه با وسایل ابتدایی سنگ ها را به این شكل سیقل داده اند . كف ساختمان نیز از سنگ مرمر بوده كه در زمان نایب حسین به غارت رفته است .


از این ساختمان در جشن ها و مراسم استفاده می شده . از طبقه بالا خانم ها استفاده می كردند و از طبقه پایین آقایان . و اما تعریف كوشك ؛ كوشك عمارتی است كه در وسط باغ قرار می گیرد و از هر طرف به فضای باز می رسد ، كه از لحاظ تزئینات یك مرتبه از كاخ پایین تر است .


به این ساختمان شترگلو هم گفته می شود به این جهت كه حفره وسط حوض در عمق حدود دومتری زمین لوله ای داد از جنس سفال و شبیه گردن شتر یا S انگلیسی كه این حالت لوله باعث می شود آب با فشار بالا بیاید و چنین به نظر برسد كه وسط حوض چشمه وجود دارد .



سكه هایی كه داخل آب انداخته می شود بیشتر برای تفریح و سرگرمی است . بعضی نیز معتقدند كه اگر سكه شان داخل حفره برود آرزویشان برآورده می شود. كه این از عقیده های خرافی است. اما فلسفه سكه انداختن در آب به آیین میترا در مذهب زرتشت بر می گردد كه چون آن ها آب را مظهر پاكی می دانستند یك قسمت مال شان را به الهه آب می بخشیدند و معتقد بودند مال شان بركت پیدا می كند. كه در ایتالیا و روسیه هم چنین رسمی وجود دارد. اما دلیل اینكه در باغ حوض ها، فواره ها و آب نماها ایجاد شده: 1- ایجاد آرامش ؛ چرا كه نگاه كردن داخل آب به انسان آرامش می دهد. 2- برای خنك كردن هوا در فصل تابستان. 3- موسیقی آب كه به انسان آرامش می دهد به ویژه در قسمت های غیر مسكونی.

ب) حوض دوازده فواره
كه در زمان محمد شاه قاجار و همزمان با حوض جوش و اتاق شاه نشین ساخته شده است.

ج) حیاط خلوت كریم خانی
این قسمت كه از داخل باغ قابل مشاهده نیست به دستور كریم خان زند و به همت آقا سلیم آرانی حاكم كاشان ساخته شده كه شامل یك حیاط كوچك و اتاق های پنج دری و پس اتاق های ساده می باشد. سال ساخت آن 1176 ه. ق بوده است. 



د) حوض جوش
به اعتقاد مهندسین داخلی و خارجی این حوض و عملكردی كه داشته شاهكار هنر آبرسانی است كف حوض قبلاً از كاشی بوده. مثل قالی های كاشان كه ترنج و محراب دارند. طراح سیستم دقیقاً مشخص نیست ولی به نظر می رسد معمار این حوض از همان طرح های غیاث الدین جمشید استفاده كرده باشد.
كلاً 160 حفره در حوض وجود دارد كه هر حفره به منزله یك گل از قالی بوده و به این شكل عمل می كرده كه اگر اولین حفره فواره بوده ، دومین حفره آب را مكش می كرده است . 80 حفره فواره و 80 حفره مكش آب را انجام می داده . چون ورود و خروج آب یكسان بوده آب از لب حوض سرریز نمی شده است . روی لعاب كاشیها از طلا استفاده شده ( كاشی های زرین فام كار خاندان ابی طاهر )
چون آب جیوه دارد وقتی نور خورشید به آب می تابیده نور هفت رنگی در فضا ساطع می شد كه وقتی این نور به شیشه های رنگی اتاق شاه نشین برخورد می كرد رقص نور زیبایی در فضای اتاق به وجود می آمد و در شب های مهتابی آب حالت آینه پیدا می كرد .
این كاشی ها تا اوایل دوره رضا شاه در حوض نصب بودند تا اینكه باغ توسط نایبی ها تصرف شد . نایب حسین این كاشی ها را به باغ خصوصی خود به نام باغ سردار منتقل كرد و چون معماران این دوره نتوانستند سیستم پیچیده ای را كه در این حوض تعبیه شده در آن باغ بسازند تعدادی از كاشی ها در همان باغ از بین رفت و بقیه آن به قیمت پایینی به موزه لوور پاریس فروخته شد ، كه امروزه قابل قیمت گذاری نیست . این حوض در ابعاد طلایی ساخته شده یعنی بهترین شكل ترسیم مستطیل .
بعد از نایبی ها انگلیسی ها برای بازسازی حوض به باغ آمدند كه البته نتوانستند كاری برای آن انجام دهند . حدود 20 سال پیش هم استاد پیرنیا كه استاد معماری ایران بود برای بازسازی حوض اقدام كرد و یك گوشه از حوض را خراب نمود و متوجه شد زیر هر یك از حفره ها لوله ای سفالی به عمق یك متر پایین رفته كه یا به منبع ورودی آب متصل است یا به قسمت خلاء. محاسباتی كه در لوله های زیر انجام شده و اندازه قطر آن ها آنقدر پیچیده بود كه استاد پیرنیا ترجیح داد سیستم را دستكاری نكند چون اگر این كار را می كرد نمی توانست با آن محاسبات حوض را بازسازی كند. 



ه) اتاق شاه نشین
به دستور محمد شاه قاجار در سال 1256 ه. ق ساخته شده است. اتاق های طرفین آن اتاق های گوشواره یا خدمه است. كه خدمه برای احترامی كه به شخص شاه قائل بودند تشریفات را از درهای جانبی انجام می دادند و هیچ گاه از در اصلی وارد نمی شدند. در اتاق به شكل پنج دری و اُرسی ساخته شده. یعنی در به حالت كشویی باز و بسته می شود. گل میخ هایی كه روی در به كار رفته هم برای تزئین است هم برای اینكه چوب را تلخ كند و موریانه در را نخورد. در این دَرْ از هنر گره چینی استفاده شده یعنی در آن از میخ یا چسب به كار رفته بلكه تكه های چوب به شكل پازل مثبت و منفی جا داده شده اند. رنگ شیشه ها از چند جهت اهمیت دارد. علاوه بر رقص نور طبیعی در روز و شب كه قبلاً ذكر شد. از لحاظ روان شناسی رنگ قرمز اشتها آور است و رنگ آبی و سبز آرامش بخش است. تركیب این رنگ ها با رنگ زرد یك حشره كش طبیعی است. به این شكل كه در طول شب های تابستان كه در اتاق چراغ روشن می شده نور كه به شیشه های رنگی می خورده طیف رنگی ایجاد می كرد كه باعث می شد حشرات به آن جذب شوند وقتی حشرات به مركز نور نزدیك می شدند به خاطر تعدد رنگ ها و چون چشم حشرات مركب است دیدشان مختل می شد ، درواقع كور می شدند و داخل آب می افتادند .



كانالهای جعفری هم در ازاره ها برای این است كه هوا پشت دیواره اصلی جریان پیدا كند و دیگر نم حوض ساختمان را خراب نمی كند .
بعد از شاه نشین و در كنار كوشك قاجار چایخانه است كه قبلاً چشمه زنانه نام داشته كه در این قسمت تمام آب ورودی تقسیم می شود یعنی آن یك سوم آب چشمه كه وارد باغ می شود در این قسمت دوباره سه شاخه می شود كه یكی از زیر حوض كوشك قاجار خارج می شود ، یكی از زیر حوض جوشن و یكی از زیر حوض كوشك صفوی كه بقیه جوی ها و فواره ها از این سه حوض تغذیه می شوند .

و) كوشك قاجار یا شترگلوی فتح علیشاهی
سال ساخت آن 1226 ه . ق به دستور فتح علی شاه می باشد . ساختمان شامل بادگیركه در جلوی بادگیر شاه نشین و قسمت وسط و قبل از حوض محل انجام تشریفات بوده است در فضاهای باز اطراف كوشك اتاق های خدمه قرار دارد كه دریچه های منتهی به این اتاق ها به اتفاق حوض كه جهت آن به طرف ساختمان است و بادگیر فضای ساختمان را برای تابستان های گرم كاشان دلچسب و خنك می كرده .



نقاشی هایی كه در سقف قرار دارد ، اصل آن كار صنیع الملك غفاری عموی كمال الملك است كه چون بعد از مرگ امیركبیر تا سال 52 شمسی از باغ حفاظت نشده نقاشی ها در اثر نم و رطوبت و یا عوامل انسانی از بین رفته. بعد ها عكس این نقاشی ها در آلبوم یك جهانگرد فرانسوی پیدا شده كه طی چند سال اخیر این نقاشی ها زیر نظر استاد مطیفی فر در حال باز سازی است.

 قسمت های كم رنگ نقاشی در حاشیه ها و پایین تر از قسمت سقف اصل هستند. موضوع نقاشی ها در قسمت بالای حوض بزم های شاهانه، نقش شكارگاه، اتفاقاتی كه در همین باغ افتاده و قصه های قرانی است. دور تا دور ایوان نیز نقش 18 عدد از پسران ارشد فتح علی شاه نقاشی شده كه تصویر میرزا ملك شاه از بقیه واضح تر است.


پایین عكس شاه زاده ها شعری است اثر خاوری در مدح فتح علی شاه كه خطاط آن اشعار محمد تقی حسینی از خاندان كلهر می باشد. در آخرین مصرع كتیبه ای وجود دارد كه تاریخ اتمام تزئینات بنا است كه مجموع حروف ابجد بیت آخر 1226 می شود. سیستم شترگلو در این ساختمان نیز اجرا شده است با این تفاوت كه قطر لوله بیشتر است در نتیجه آب با فشار كمتری از حفره وسط حوض خارج می شود. ماهی های درون آب ماهی قزل آلا و ماهی قناتی است. كه از ماهی های قناتی در گذشته برای درمان یرقان استفاده می شده است.

 


 

 

 

تصاویری از ورودی باغ

اما با آن همه زیبائیهای چشم نوار و دل انگیز در گوشه کنار این باغ زیبا ،مناظر زشت و ناپسند یادگار نویسی بر دیوارها و درختان  قلب دوستداران طبیعت را می آزارد

 


 

در پایان بر خود واجب میدانم و از دوستان نیز استدعا دارم با تذکر زبانی این فرهنگ زشت یادگار نویسی جهت حفظ آثار باستانی و نیز طبیعی ریشه کن شود.

و این را همیشه بر یاد داشته باشیم که :

"از طبیعت چیزی نگیریم جز عکس و چیزی بر جای نگزاریم جز رد پای ."



نوشته شده در تاریخ دوشنبه 12 تیر 1391 توسط مجید فقیری بیرامی | نظرات ()

.: Weblog Themes By PayamBlog :.

purchase vpn

قالب وبلاگ